Wie een kind wil onterven, kan dat regelen met een testament. Maar daarmee is het laatste woord nog niet gezegd. Een onterfd kind heeft in Nederland altijd recht op een wettelijk minimumbedrag: de legitieme portie. In dit artikel leggen we uit wat dat betekent voor uw nalatenschap en hoe een executeur u helpt bij een zorgvuldige afwikkeling.
Wat is de legitieme portie?
De wet beschermt kinderen tegen volledige uitsluiting van de nalatenschap door hen een minimale geldvordering toe te kennen, de legitieme portie. De gedachte hierachter is dat kinderen een fundamenteel recht hebben op een deel van de nalatenschap van hun ouders, ongeacht de onderlinge verhouding. Dit geldt zelfs als er al jaren geen contact meer is. De legitieme portie is dwingend recht: er kan bij testament niet van worden afgeweken.
Belangrijk om te weten: de legitieme portie bestaat uitsluitend uit geld. Een onterfd kind kan geen aanspraak maken op specifieke goederen uit de nalatenschap, ook niet als daar emotionele waarde aan wordt gehecht.
Hoe hoog is de legitieme portie?
De legitieme portie bedraagt de helft van het wettelijk erfdeel. De precieze berekening is complex. Daarbij spelen onder meer eerdere schenkingen en de vraag welke giften moeten worden meegeteld bij de berekening van de legitieme portie.
Een onterfd kind moet zelf actie ondernemen om aanspraak te maken op de legitieme portie. Dat recht ontstaat direct bij overlijden. De vordering is in beginsel pas opeisbaar zes maanden na het overlijden. Na vijf jaar vervalt het recht om een beroep te doen op de legitieme portie.
Wat betekent dit voor de andere erfgenamen?
De legitieme portie moet worden uitbetaald uit de nalatenschap. In de praktijk betekent dit dat de overige erfgenamen, vaak de andere kinderen, de vordering van het onterfde kind moeten voldoen. Dat kan een aanzienlijk bedrag zijn, zeker als de nalatenschap grotendeels uit onroerend goed bestaat en er weinig liquide middelen zijn. Het is daarom verstandig hier bij de inrichting van uw testament al rekening mee te houden.
Kan de legitieme portie worden verminderd?
Ondanks dat de legitieme portie erop gericht is te voorkomen dat de aanspraak makkelijk kan worden verminderd, zijn er handelingen die invloed hebben op de omvang van de legitieme portie.
Bij een schenking op papier ontstaat een schuld aan het begiftigde kind. Zowel de schuld zelf als de daarover opgebouwde rente verminderen uiteindelijk het nettovermogen van de nalatenschap. Dat kan indirect invloed hebben op de hoogte van de legitieme portie.
Ook een huwelijk of geregistreerd partnerschap in gemeenschap van goederen kan invloed hebben op de omvang van de nalatenschap. Wel hangt dit af van de gekozen huwelijkse voorwaarden en van het moment waarop het huwelijk is gesloten.
Laat u hierover altijd adviseren door een notaris, zodat u zeker weet dat u binnen de wettelijke grenzen handelt en uw wensen juridisch correct worden vastgelegd.
Kan een kind afstand doen van de legitieme portie?
Een kind kan geen afstand doen van de legitieme portie zolang de ouder nog leeft. Dit is wettelijk niet toegestaan. Pas na het overlijden kan een onterfd kind besluiten geen aanspraak te maken. Dat betekent dat u hier vooraf geen bindende afspraken over kunt maken, ook niet als uw kind daar zelf mee instemt.
Inzagerecht van het onterfde kind
Een onterfd kind heeft het recht om te controleren of de legitieme portie correct is vastgesteld. Daarvoor moet het inzage krijgen in de samenstelling en omvang van de nalatenschap, inclusief schenkingen uit het verleden. In de praktijk kan dat betekenen dat het onterfde kind toegang vraagt tot belastingaangiften en bankafschriften.
Een goed bijgehouden administratie is daarom essentieel. Hoe beter uw boekhouding op orde is, hoe soepeler de afwikkeling verloopt.
Wat als het kind al is overleden?
Als een kind vóór de ouder overlijdt, kunnen diens afstammelingen door plaatsvervulling in zijn of haar positie treden. In dat geval kunnen kleinkinderen onder omstandigheden zelf legitimaris worden en aanspraak maken op een legitieme portie.
Die aanspraak ontstaat niet automatisch: het kleinkind moet de legitieme portie actief opeisen. En dat kan alleen als het kleinkind via de erfenis minder krijgt dan waar het recht op heeft.
De rol van een executeur
Wanneer er sprake is van een onterving, kan de afwikkeling van de nalatenschap maanden, soms jaren, in beslag nemen. Zeker als het contact met het onterfde kind moeizaam is, is het waardevol om een professionele executeur aan te stellen. Die verzorgt de communicatie met het onterfde kind, bewaakt het proces en zorgt dat alle wettelijke verplichtingen correct worden nagekomen.
Een NOVEX-executeur kan ook vooraf meedenken over de inrichting van uw testament, zodat de afwikkeling later zo soepel mogelijk verloopt. Zo beperkt u de nasleep voor uw overige erfgenamen. Vind een NOVEX-lid bij u in de buurt.